Wad amḍiq yessewhamen akk deg ddunit
Amur ameqran seg ddunit d iberdan. Igenwan imeqqranen, ur nesɛi lmeɛna n lbaṭel n lbaṭel. Tibuciḍanin n yiḍ n lebda, ttwaḍeggrent ɣef tmiḍiyin n yimelyunen n yiseggasen n tafat, qrib akk ur sɛint ara igenwan, itran neɣ tafat. Imḍiqen iḥeḍren akk deg ddunit.
Iberdan ur llin ara kan d lqella n tɣawsiwin maca d imaḍalen n tlemmast n tlemmast ay la yettnernin, la yettnernin, la ttnaɣen yerna la ttnejmaɛen gar-asen – Daxel-nsen aḥric s timmad-nnes yettwasnerna s lqerb yerna qrib ur yezmir ara ad yekcem deg-sen.
S wawal s tɣawla: iɣeblan d iɛewwiqen yerna ssaggaden. Maca ttṣewwiren akk lqaɛa yerna zemren ad gzun deg taggara lḥeqq-is. Ass-a nessen ugar n 8.000 n yiferdisen n tfelwit d yiferdisen n tfelwit n tfelwit, yerna nettkemmil nettaf-d ugar. Akken yebɣu yili lqedd n tferkit neɣ n tferkit tameqrant n yigenwan, dima iban-d belli yella yiwen n lbaṭel meqqren ugar qrib-is. Ad nḍegger seg tɣerɣert n tɣerɣert, ad nɣel deg wul n lbaṭel n tɣerɣert.
Amkan Aɛlayan akk deg Uɣerbaz Tettqerribeḍ ɣer Tmurt, s tɣawla n lqern n tikkal n tafat, teǧǧiḍ anabaḍ-nneɣ n yiṭij d
lǧiran-nneɣ n yiṭij deffir. Tura nettwali akk Abrid n Yilel s 200 n yimelyaṛen n yitran-nnes ed tmerwin n yigenwan imeẓyanen ay d-yezzin fell-as. 2,5 n yimelyunen n yiseggasen n tafat ɣef yiwen n ubrid n tmeɣra tella Andromeda tameqrant d tmeẓdit-nnes n yigensaten n tmeẓdit.
Nella tura netteddu s tɣawla s umelyun n tikkal ugar n tɣawsa n tafat, nettwali tarbaɛt tadigant n wugar n 50 n yigenwan ay d-yesdukklen s tɣawsa n tɣerɣert, isafen n lgaz ed tɣawsiwin ur nettwaẓer n tɣawsiwin tizegzawin. Tagi d tajebbaḍt-nneɣ n lqaɛa, 10 n yimelyunen n yiseggasen n tafat deg tlemmast, ulac amdan ara tt-yeǧǧen. Xas akken iban. Akken ara nessemɣer s tɣawla ugar ad nwali Virgo Supercluster, d aɣerrabu ameqran n ugar n 2000 n yigensaten yettwaferqen ɣef wazal n 100 n yimelyunen n yiseggasen n tafat.
Ḥadret tura, tellam srid ɣef tlisa n tɣerɣert n tɣerɣert anda ay tebda ṭṭlam n tidet, lqayen : Taɣerɣert Tadigant – d aɣerrabu ameqran, d aɣerrabu n 200 n yimelyunen n yiseggasen n tafat deg tɣerɣert. Lemmer d taɣawsa icebḥen mačči d ṭṭlam absolu, tili ad teččar 40% seg yigenni n yiḍ ay nettwali seg wakal. Deg zdat-nneɣ llant tmerwin n tferkiwin timeqqranin nniḍen d yiberdan imeqqranen i d-yeččuren .
s lbaṭel yettḥezziben.
Tettedduḍ tura ɣer lbaṭel ameqran akk d lbaṭel yellan – srid ɣer tlemmast n Bo?tes Supervoid. Aneẓruf aɣelnaw s tehri n wazal n 300 n yimelyunen n yiseggasen n tafat. Ihi gigantic yessefk ad yesɛu aṭas n yigalaksiyen. Maca deg umkan-is, d acu i twalaḍ?
Tezzi-d s ṭṭlam ikemlen, d ṭṭlam ikemlen akk ay izemren ad t-id-yesmekti wallaɣ n wemdan. Ulac afella neɣ ddaw.
Ulac amussu. Ulac ayen ara d-yessiwḍen iman-ik. Ur yelli ula d yiwen n uzamul i d-yeqqaren
lqaɛa n berra ula d nettat tella. D lḥebs ur nesɛi lḥeqq. Yerna aya mačči d kra n tɣerɣert n tmura n tmura n beṛṛa. Akka i t-id-yettḥulfu amur ameqran seg lqaɛa s wallen n wemdan. Taberkant kan tessusem mebla kra n umussu. Deg yal amkan. I lebda.
Ɣas akken yella kra n lbaḍna yeffren deg ṭṭlam – tiɣbula n tɣawsiwin n tlemmast, ttkeččment deg lbaṭel am lḥemla n tmeẓẓuɣt. Aḍris ameẓyan n teẓgi meqqren aṭas n yiferdisen n tɣawsa tazegzawt ay d-yettgen lqaɛa n yigenwan d yiferdisen n yigenwan berra n lbaṭel. Yerna deg yiɣef-nsen nettaf-d tifekkiwin n tmeẓẓuɣt n tmeẓẓuɣt deg ugaraw n ṭṭlam : Igalaksiyen n tmeẓẓuɣt, tifekkiwin n tmes iḥeḍren ur zmirent ara ad sfeḍḍent iḍ.
Igalaksiyen iqerben akk ay nessin, ttwaɛezlen aṭas, ttwaɛezlen aṭas.
A Universe of Bubbles Uqbel ad nmuqel s lqaɛa n ugensa, imnadiyen n tfekka n tfekka llan ttxemmimen belli nettidir deg yiwen n tfekka n tfekka s tfekka n tfekka s tfekka n tfekka n tfekka. Maca deg umkan-is, nufa-d belli igenwan, lgaz n tmeẓdiyin d tɣawsa tazegzawt ttwasuddsen deg yiwen n web n tmeẓdiyin meqqren. Aḍris yettwaɛerḍen n tfelwiyin d yiferdisen, yettwasuddsen ɣef tɣawsiwin timeqranin n tfelwit, ttmagaren deg yiferdisen n tfelwit s tferkiwin n yigenwan d tferkiwin timeqqranin.
Maca lebni-a ur yelli ara d aḥerfi, iban-d kan d akken d ayen ay d-yellan imi tiɣbula gar yigenwan llant meqqrent aṭas. Deg tilawt, igenwan ttṣ̣errifen deg ugensa s tɣawla n yimelyunen n yikilumitren deg teswiɛt.
Ttwalin deg yiberdan n tmeɣra, ttnadin gar-asen, ttmuqulen ɣer tlemmast n tferkiwin n yigenwan timeqranin ay d-yezgan ɣef yimelyunen n yiseggasen n tafat. Maca dima ttbanen-d ttkemmilen ttkemmilen ttkemmilen deg yiɣezran n tɣawsiwin am tmuɣliwin n tafat ɣef tɣawsiwin n ssebɣa – d ayen ay d-yellan d ṣṣenf n tɣawsa n tɣawsa. Ma yella d nitni ay d dinamika-a, ur yessefk ara ad tessufeɣ yiwet n tgalaksi tikwal deg yiwen n lbaṭel? Iɣerruba n yiɣerruba (voids) ẓẓayen aṭas deg tidet ad kecmen yigenwan seg beṛṛa – ma ulac s tɣawla – imi lǧehd n tɣerɣert (gravité) yettuɣal d aɛewwiq deg yiɣezran-nsen yerna d aɛewwiq ugar deg lqaɛa n daxel-nsen. Mayella ur teẓriḍ ara ayen yelhan, tzemreḍ
ttxemmimen lbaṭel ssuffuɣen-d kra yettɛerriḍen ad yekcem, ttḥettimen igalaksiyen ɣer tlemmast.
Amek i tettkemmil tmeẓẓuɣt d akken yal ayen yesɛan tazmert deg ddunit ijebbed-d yal taɣawsa nniḍen yesɛan tazmert.Yerna imi qrib ur telli ara tmeẓẓuɣt daxel, aẓeḍḍa n tmeẓẓuɣt n tferkiwin timeqqranin n yigalaksiyen yellan deg yiɣezran-nsent ttjebdent-d tiɣawsiwin seg yiɣezran. Simal yettnerni lbaṭel, simal tettnerni tmeẓẓuɣt (gravité) ay d-ijebden ayen ay d-yeqqimen. D tidett amzun d tug n yimenɣi
anda yiwen n yidis ur yettɛerriḍ ara ula d netta.
No comments:
Post a Comment